• İstanbul18 °C
  • Erzincan2 °C
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
KEMAH 1530 KANUNNAMESİ
00 0000 Salı 00:00

KEMAH 1530 KANUNNAMESİ

937 (1530) Tarihli Kemah KanunnamesiKanunname-i Liva-i KemahTafsıl-i icra-i şer'iyye-i müte'amele ve kavanın-i rüsum-ı örfiyye-i müte'arefe makiil-i defatir-i Osmaniyye ve me'haz-i ahkam-ı sultaniyye

937 (1530) Tarihli Kemah Kanunnamesi

Kanunname-i Liva-i Kemah

Tafsıl-i icra-i şer'iyye-i müte'amele ve kavanın-i rüsum-ı örfiyye-i müte'arefe makiil-i defatir-i Osmaniyye ve me'haz-i ahkam-ı sultaniyye ki vilayet-i mezbu¬renin kitabet olunan defter-i eedidi dergah-ı mu'allaya arz olundukda defter-i atıkde mastur ve mukayyed olup Hasan Padişah kanunı deyü icra olunan kava¬nın-i müte'amele kabayil-i re'aya ve tevaif-i tüccar ve ahali-i memalik-i mahrusa mütehammil olmayup cenah-ı hüsrevanınin zılal-i adalet ve saye-i merhamet¬bahşları tahtında ahali-i vilayet-i mezbure ve tavaif-i merküme mütezallil ve müreffehü'l-hal olmaları ki mucib-i devam-ı devlet ve bais-i nizam-ı memleket olmağın ber-mukteza-yı emr-i ali ba'zı maddeler rer ve ba'zı hususlar tahfif olundu bu mucebce ki zikr olunur:

i. R e s m - i çif t, üzerine tamam çiftlik kayd olunan ra'iyyetden elli ak¬ça ve nım çiftden yirmi beş akça ve bir mikdar yer tasarruf iden ekinlü bennak¬den onsekiz akça ve c aba kay d olunan kimesnelerden ki ez'af-ı re'ayaya hi¬mayet olunmak emr-i müstahsendür kanun-ı kadım üzere oniki akça alınur.

2. Ve Defter-i Hakanı'de çift veya n i m veya e k i n i ü b e n n a k kayd olunan re'ayadan biri fevt olup birkaç oğulları kalsa yeri mücerredlerine kayd olunup evlüleri c aba kayd olunup ve res m-i caba ile yer dahı birikdirülüp bi¬kader-i hissesihim resmIerin eda id üp yeri müşterek tasarruf iderler zıra eaba¬bennaklık ra'iyyeti atası yarinden men' itmez filhakıka mülk-i mevrusu gibidir bu eihetden tamam müşterek kayd olunup kesret-i te'amül içün nizam-ı re'aya bunun üzerine muntazam olup adalet-i padişahı üzere meşkur kılınup defter-i eedıd-i hakanıye kayd olundu.

3. Ve bir ra'iyyet fevt olup sagır oğlu ve çiftliği kalsa sagir çiftliğün hakkın¬dan gelerniyecek atan çiftliğüdür deyü sipahi resm-i çift taleb eylemez sagır ya¬rayınca emanet tarıkıyle ahara virüp zira'at itdürüp kulluğın çekdirrnek kanun-ı padişahıdir ve yetim yetişüp zira'ate kadir olup atasından kalup emanete virilen yerün taleb itse teslim olunur sipahı andan tapu almak yokdur.

4. Ve bir ra'iyyet fevt olup müteaddid oğulları kalup ataları yerine müşa' müştereklik tarıkıyle mutasarrıf iken cümleden biri vefat eylese oğlu kalsa hissesi oğluna intikal eyler ve oğlu kalmasa karındaşı yeri karındaşa intikal eylemez anun gibi va ki olsa müteverranın ecnebıye virilmeyüp il virdüğün karındaşı virürse karındaşı hissesin girü karındaşına virmekle ehl-i hibre ma'rifetleriyle hakk-ı kararın ala ve muvaza'a ile ziyade nesne almaya meğer ki karındaşı rağbet eylemeye ve ol vaktin sahib-i tımarı kime dilerse vire.

5. Ve bir ra'iyyet ki defterde bütün çift veyahud nım çift yazılmışdur ol ra'iyyetin oğlu var ve oğlunun oğlu var ve ol ra'iyyetin oğlu fevt olup ba'dehu kendü fevt olup oğlunun oğlu kalsa dedesinin yeri oğlu oğluna intikal eylemez karındaş yeri karındaşa intikal itmedüğü gibi amma hakk-ı karar ile tapuya alup ol isterken ecnebiye virilmeye.

6. Ve kefere taifesinin dahı yerleri atalarından intikal idüp ber-vech-i iştirak mutasamf olmakda ve eytamı zira'ate yarayınca ataları yeri emanetde durmakda ve karındaş yeri karındaşa ve dede oğlu oğluna intikal emekde kezalik.

7. Ve liva-i mezbure keferesi haracların eda itdükden sonra rüsum-ı çiftden bedel sipahılerine her haracgüzar başına yirmi beşer akça ispenç vaz' olunmuşdur eda itdükden sonra zeminlerinden resm-i çift ve resm-i nım ve resm-i dönüm virmezler.

8. Ve bundan evvel liva-i mezbure ki tab et olundukda vaki olan evkaf re'ayası onda iki dıvanı deyu sipahılerine eda itdükden sonra onda bir dahı malikaneden bedel ber-vech-i maktu' ev kafa virmek kayd olunup ila hazihi'l-an eda iderler imiş bu husus dergah-ı muallaya arz olundukda padişah-ı alem-penah hazretlerinin canib-i reayaya nizam-ı intizam içün vüfUr-1 merhametleri mukarin olup vilayet-i Rum üslubu üzere onda iki ta'şir olunmak emr olunmağın ber muceb-i emr-i münıf divanısi sipahiye virilüp malikaneden kirayet kadarı evkafa virilmek üzere kayd olundu.

g. Ve nefs-i Kemah ve Erzincan ve ba'zı kurada olan müslimanlar mülkiyet tankıyle mutasamf oldukları bağ ve bağçe ve zeminlerinin öşrlerin salariyyelerin virürler ber-muceb-i hucec-i şer'iyye ve defter-i atik.

ıo. Ve ba'zı sipahı taifesi ve sipahı-zade ve nöker ve nöker-zade ellerinde kadımlik ber-muceb-i hucec-i şer'iyye çiftlikleri ve zeminleri olup öşr virmek üzere kayd olunmuşdur ve lafz-ı nöker ve nöker-zade dimek sipahi-zade dimek olur şarklu arasında.

i ı. Ve kefere taifesinden dahı şehirde ve kurada mutasamflarında ba'zı irsle müntakil olmuş ve ba'zı kendüler satun almış mülk bağ ve bağçeleri ve zeminleri ber-muceb-i temessükat-ı ümera-i maziye-i şarkı ve hucec-i şer'iyye biemr-i padişah-ı alem-penah öşr ve salariye virilmek üzere kayd olundu ve bilcümle defter-i cedıdde öşr kayd olmuş kimselerden öşr ve salariye alınup ziyade nesne alınmaya ve h u m s virenler salariye virmezler.

12. Ve avrat tasarruf eyledüğü yeri boz komayup hakkından gelüp behresin ve rüsumun virdikden sonra elinden alınmak kanuna muhalifdür.

13. Ve tekrar öşr şol ra'iyyetden alınur ki kendü sipahısinin timarında zira'ate salih çiftliğin terk idüp gayri yerde zira'at eyleye iki öşr alınmak kanun-ı ma'rufedir amma sipahınin tımarında zira'ate kabil yer olmasa veyahud sipahınin toprağında olan zira'ate salih yerlerin bi't-temam ekdükden sonra varup aharın yerinde ekse ol vakit ahar yerde ekdüğünden tekrar öşr alınmak hayf-ı sarıhdir ve kadir olduğu takdirce her ne yerde ekse men' yokdur.

14. Ve re' aya taifesi ki elinde yeri olup müteferrika olsa sipahı göçürüp yerine getürmek kanundur amma on yıldan ziyade varup bir yerde mutavattın olan kimesneyi göçürüp getürmek memnu'dur ve ra'iyyet oğlu ra'iyyetdür madam ki ahara kayd olunmaya ahara kayd olundukdan sonra kayd olundu ğu üzere ma'mUldür ve bir şehirde re' aya taifesinden on onbeş yıl mutavattın ola ba-husus defter-i re'ayada mukayyed olmasa anın gibi kimesneler şehre ilhak olunur.

15. Ve haric ra'iyyet ber-vech-i tapu mutasamf olduğu yer elinden alınup dahil ra'iyyete virilmek memnu'dur haric ile dahilortasında tercıh men' olunmuşdur.

16. Ve defterde kayd olunan müsülman mücerredlerinden nesne alınmaz ve mücerred olan teehhül itse caba resmi alınur ve caba ekinlü olsa ekinlü resmi alınur caba resmi alınmaz ve çift kayd olunmayanlar çiftliğe malik olsalar resm-i çift alınur ve bu babda i'tibar çiftlik mikdarına dayirdür ve çiftlikden ziyade yer dutsa tasarruf iden kimesne ziyadeye nisbet haric ra'iyyet gibi resm virür.

17. Ve sipahıden çiftlik dutan haric ra'iyyetden temam çift resmin ve nım çiftlik dutandan nısf resmin alup ve nısfdan akall olan yerlerden ekinlü bennak resmin alurlar ve bu zikr olan dahil ra'iyyetdedür ve haric ra'iyyet dönüm hakkın virür eğer a'la yer olup her yıl ekilür ise iki dönümüne bir akça ve eğer edna olursa üç dönüme bir akça alınmak kanun-ı kadıme mutabıkdur zira has yerden seksen dönüme ve mutavassıt olan yerden yüz dönüme ve edna yerden yüz otuz dönüme çiftlik itibar olunur ve dönüm dahi hatavat-ı müte'arefe ile tUlen ve arzen kırk hatve yerdür.

i 8. Ve resm-i çift dahi Mart ayında alınur.

ıg. Ve re'aya haric kurada ekdüğü mahsUlünden sipahı harman hakkı taleb ider imiş üzerine hasıl kayd olmaduğu sebebden ref olundu nesnelerin almayalar.

20. Ve re'ayanın zira'ate kabil yerlerinden bila özr üç yıl mütevaliyen boz

kalsa tımara zarar olduğu takdirce def-i zarar içün sahibinin elinden alınup gayrı kimesneye tapuya virmek caizdür amma dağ ve bayır yerler olup veyahud su basmayup her yıl zira'ate kabilolmayup boz kalsa alınup gayra virmek memnu'dur ve ra'iyyetin çifti ve davarı maslahatı içün ve harman yeri içün birkaç dönüm yer boz koyup mer'a idinmek memnu' değildür.

21. Ve kadımü'z-zamandan şehirlünün ve ehl-i kuranın davarları örüsü ta'yın olunan mer'alarının ekilmesi ve korunulması memnu'dur.

22. Bağdan ve bağçeden behre alınmak kanun ve şer'a mutabıkdur amma re'ayanın telhis-i öşrde muzayaka çeküp deri muzayaka içün öşr mikdarına bedel tahmin olunup harac i'tibar olunmuşdur zira zikr olan sancak halkının ekserinin mülk bağ ve bağçe zeminleri ve havlu ve haremleri içinde evlerine muttasıl va ki olup kadimüzzemandan ber-muceb-i temessükat-ı ümera-i maziyye-i şarki maktu' viregelüp zindegani eylerler imiş şöyle ki maktu' olmaya nizam-ı intizamlarına nev'-i ihtilaf vaki olduğu dergah-ı muallaya arz olundukda külliyen zeminlerinin mukata'aları rer olunup bağ ve bağçelerinin ber-karar-ı sabık maktu' olması emr olunmağın ber-muceb-i emr-i hümayun maktu' kayd olundu.

23• Ra'iyyeder hisar erinin ve sipahinin öşrlerini akreb bazara iletmek ve haricden gelüp zira'at idenler köylerde olan anbara iletmek kanundur.

24• Ve harman vaktinde re'ayanın gallatı ta'şir olundukda salar olanlar tavakkuf göstermeyüp fı'l-hal hazır olan harmanı ta'şir idüp te'hir itmeyüp re' ayayı ta'ciz ve tezyik itmeyenler ve eğer kesret-i hıdrnetden irişmeyüp veya ta'arruz ve ihmal id üp üç gün te'hir olmağla zarar müretteb olursa der -i zarar içün köyün imamı ve kethüdası ma'rifetleriyle ölçüp behresin ifraz idüp sahibi gelicek teslim eyleye.

25• Ve bir hassa çiftliğe bağ dikilse rub' hasılı sahib-i timarundur.

26. Ve re'ayanın hums mahsUlünden ve defterden kayd olunan rusumundan zayid ashab-ı timara çift yazılan kimesnelerden her yılda birer günlük ırgadiyye deyu kulluk ve yılda harman resmi deyu birer kile arpa ve birer cenah tavuk ve birer part otlukların alup ve samanın dahi öşrun alurlar imiş bu hususlar bida' -I ma'rufeden olup defterde hasıl kayd olunmaduğu sebebden adalet-i padişahi üzere rer olundu.

27• Fasl: Resm-i asiyab ekser memalikde harman vaktinde alınmak kanun olmuşdur ve resm-i asiyab dahi defterde kayd olunduğu üzere alınup ziyade alınmaya.

28. Fasl-ı kışlak: Bir kimesne sipahınin tımarında kışlasa evli olsa resm-i kışlak altı akça alına ve mücerred olup tütünü olsa resm-i dud üç akça alına ve kışlaya kimesne dahı kışladuğu yerde zira'at ider olsa resm-i zemin virup resm-i kışlak virmeye ve kışlakçı olan kimesne dahi üç yıla dek resm-i kışlak virup üç yıldan ziyade otursa resm-i bennak alına.

29• Fasl-ı ağnam: Yerlüde res m-i ağnam iki koyuna bir akçedür ve koyun ile kuzu bir sayılmak kanun olmuşdur ve haymana ve yüzdecinin koyunu kırulup hiç kalmasa veyahud resm-i ganem resm-i caba mikdarınca olsa anun gibilerden caba resmi alınur ziyade alınmaz ve yüzdecinin her yüz koyundan kırk akça alınmak vaz' olunmuşdur ve resm-i ağnam dahi Abril ayında alınmak mukarrer olmuşdur.

30. Fasl: Ve ağıı resmi kışladuğu takdirce resm-i yatak deyu her sürüden mutavassıtu'l-hal bir koyun alınmak kanun-ı mukarrer olmuşdur ana binaen defter-i cedid-i hakaniye kayd olundu.

3 I. Fasl: Ve öşr-i aselden bedel a'la kovandan iki akça ve ednasından bir akça alına.

32. Ve bir timarda ki kovan ve koyun ve bağ ve bağçe ve asiyab olmayup sonradan hadis olsa öşrü ve rüsumu sahib-i timara müte'allikdür.

33. Fasl: Ve rüsum-ı arusane dahi hassa-i hümayundan ve mirliva haslarından ve ze'amederden ve sayir serbest olan timarlardan baki re kızdan altmış ve seyyibe avratdan otuz akça mezkurunun zabideri alup ve sayir erbab-ı timarun nısf arusanesün ağaları alup ve nısf-ı aharı sancağa kayd olunan sancak zabideri ve ze'amete kayd olunan ze'amet zabideri alurlar ve bakire kızın arusiyyesin her ne yerden göç se atası kimin ra'iyyeti ise ana virür ve seyyibe avrat her kangısının toprağında va ki olursa resm-i arusiyyesin toprak ağasına virmek kanun-ı mukarrerdür yöruk ve yüzdeci taifesinin mekan-ı mu'ayyenleri olmaduğu sebebden atasına tabi olmakda bakire ile seyyibe beraberdür zü'ema ve erbab-ı timarun kızlarunun resm-i arusaneleri sancağa kayd olunan sancağa ve hassa-i hümayuna kayd olunan hassa-i hümayuna alınur.

34. Fasl: Ve liva-i mezburede dutulan abd-i abı k ve kenizek ve ecnas-ı devvab her kim dutarsa getürup hassa-i hümayun eminierine kanun üzere müjdeganisün alup teslim eyleyeler ve sahibieri zahir olmayup müddet-i örfıyyesi tamam oldukdan sonra vilayet kadısı ma'rifetiyle bey'i men-yezid idüp bahasın miri içün zapt eyleyeler ve müddet-i örfıyye dahi kulda ve cariyede üç ay saklamakdur ve çar-pa cinsini bir ay saklamakdur ve sayir esbab ve kumaş halı ve kilim ve bunun emsal i nesneler bulsalar ümena-ı mezbureye teslim eyleyüp saklamıyalar ve eğer saklarıarsa mücrim olalar.

35. Ve ceraim-i hayvanat dahi re'ayanın atı veyahud sığırın ve bilcümle çar-pa cinsi birbirünün ekinine ziyanlık itse ekin sahibinin zararı tazmin itdürüldükden sonra davar sahibine beş değnek urulup davarı başına beş akça cerime alına ve sipahi ile re'aya mabeyninde haneden haneye beş akça maktu' vaz' idüp deştbani deyu nesnelerün almayalar.

36. Fazl-ı tamga-i siyah-ı kaza-i Kemah ve Erzincan: Tut ya yükünden yüz akça alınur imiş ve Horasani yükünden elli akça ve lök yükünden iki yüz akça ve kurt kulağı yükünden yüz akça ve serhuşt(?) yükünden altmış yedi akça ve çivi d yükünden dört yüz akça ve ak sakız yükünden yirmi akça ve kasnı yükünden elli ve pulad yükünden yüz akça ve ka!'i ve mis yükünden yüz akça ve sağrı yükünden yüz otuz akça ve bulgari yükünden altmış yedi akça ve bıçak yükünden yüz akça ve bakır yükünden altmış yedi akça ve mürdeseng yükünden yirmi akça ve bu zikr olanlardan ubıır itse bac-ı biiziirk deyu vech-i meşrı1h üzere alınup ve satılsa yüzde beş akça alınur imiş bu hususlar dergah-ı mu'alliiya arz:. alundukda bida'-ı ma'ro.feden olmağın ref' olundu ve minba'd cemi' zikr olan meta'ın ve gayr-ı mezkurun uburundan at yüküne ikişer akça ve deve yüküne dörder akça alınup ve satılsa her yüz akçada iki akça alınmak emr olundu.

Ve akmişe yükünden şehirde gelüp satılsa tamgalanup yüzde ikişer akça alına.

Ve Trabzon'dan gelen keten şehirde satılsa her topundan üç akça alınur imiş bir akça alına.

Ve at bazannda at satılsa altı akça alandan ve dört akça satandan alınur imiş iki akça alandan ve iki akça satandan alına.

Ve kasabhanede koyun satılsa üç koyuna dört akça alınur imiş iki koyuna bir akça alına ve su sığırı satılsa on akça alınur imiş dört akça alına ve kara sığır satılsa beş akça alınur imiş iki akça alına.

Ve kaza-i Erzincan'da nahiye-i Kuzayda penbenin humsü alındıkdan sonra yetmiş batman penbe alınur imiş ve demürci dükkanıarından her dükkan başına yılda ikişer ve her cüllah kuyusundan ikişer akça alınu imiş bu hususlar dahi bida'-ı ma'ro.feden olmağın ber-muceb-iferman-ı vacibii'l-kabul re!, olundu.

Ve penbe ve bez yükünden ki ubur itse on ikişer akça alınur imiş ve gelse ve gitse at yükünden iki akça ve deve yükünden dört akça ve satılsa nesne alınmaya amma haric vilayetden yükle gelüp satılandan yüzde iki akça alına.

Ve meviz ve incir ve sayir huşkbardan at yüküne iki akça ve deve yüküne dört akça alınup satılsa nesne alınmaya ve eşek yükünden bir akça alına ve meyve-i terden iki yüke bir akça alına ve kaza-i mezburede ekseriya penbe yükle gelmeyüp keleter(?) gelüp ve cem'olunup yük bağlanup alup giderler imiş anlarun gibi vaki oldukda ç i kar b a c i at yüküne iki akça ve deve yüküne dört akça alınup dahi ziyade nesne alınmaya ve at yükünün nısfından bir akça ve deve yükünün nısfından iki akça alınup bundan akal olsa nesne alınmaz.

Ve liva-i mezburede nefs-i Kemah ve Erzincan'dan haric kasabat ve bazargah olmayup tavayif-i re' aya birbirile mu'amele eyledükleri atdan ve katırdan ve deveden ve sığırdan ve koyundan üslub-ı şehr üzere tamga zabideri, teftiş idüp yemin-i öifiyyeyle tamga alurlar imiş bu hususlar dahi dergah-ı mu 'alliiya arz:. olundukda bida '-ı ma 'ro.feden olmağın ber-muceb-i emr-i miinlf ref' olundu.

37• Fasl: Ve liva-i mezburede kadı olanlar taht-ı kazalarında vaki olan keferenin ayin-i batılaları üzere nikahlarına ve rüsum-ı Iosmetlerine sabi ve sabiyye ve sahibi gayib olanlardan gayri madam ki taleb itmeyeler ellerinde olan ahkam-ı şerif mucebince amil olup hilaf-ı emr-i şerif nikah akçası ve resm-i kısrnet deyu nesnelerun almayalar ve liva-i mezburede ba'zı marhasalar vardır ki karabaşlar dimekle ma'ruflardur her birinin taht-ı yedierinde birer vankı olup ol vank sebebi ile üzerlerine mar h asa akçası deyu hallü halince ber-vech-i maktu' birer mikdar akça kayd olunup miriye ve ta'yin olunan evkafa eda eyledükden sonra mukabelede ispençlerun virmeyüp ve ayin-i batılaları üzere mabeynierinde vaki olan rüsum-ı nikahlarına ve beytülmallarına ellerinde olan ahkam-ı şeriflerinin mucib-i münifıyle mutasamf olup kimesne mani olmaya ve kefereden biri gelüp zikrolan vankların birine hıdmetkar olup veyahud ayin-i batılaları üzere tahsil eyler olsalar kadimi sipahisine ispençesin eda eyledükden sonra vank sipahisi gelüp bir ispençe dahi taleb eylemeye ve mezkurun marhasalar vanklarında eküp biçdükleri zeminlerin behrelerin virürler ve mezkurların vanklarına vakf olmuş asiyabdan ve bağdan ve bağçeden ve zeminlerden ve defter-i cedid-i hakanide kayd olunduğundan ziyade nesnelerün almayalar ve sipahileri hilaf-ı kanun taleb iderlerse hakimü'l-vakt olanlar men' eyleyeler.

38. Fasl: Ve liva-i mezburede mar h a s i y y e akçası defter-i atik kitabet olundukda kaza-i Kemah'a on bir bin akça ve kaza-i Erzincan'a sekiz bin ikiyüz elli akça yazılup ve beşyüz elli akça dahi alemdarcılık deyu vanklardan alınup her haneye onar onbeşer akça alınur bu dahi bize bir artuk harac oldu padişahımuz e'azzallahü ensarehu hazrederinin sayir memalik-i mahrusalarında haneden haneye ikişer akça alınur deyu liva-i mezbure halkı tazarru' eyledükleri dergah-ı mu'allaya arz olundukda haneden haneye tahlif olunmak emr olunmağın kaza-i Kemah'a altı bin akça miri içün ve kaza-i Erzincan'a yedi bin akça vakf içün ber-muceb-i emr-i münif defter-i cedid-i hakaniye kayd olundu ziyade nesnelerin almayalar.

39. Fasl: Ve bac ve bazar-ı galle buğday ve arpa şehre gelüp satılsa her müdde buçuk kile alına ve sayir hububat dahi böyledür ve un gelüp satılsa her yük altı kile olduğu takdirce satandan yükde iki akça alına ve müddün haddi dahi İsliimbol'un yirmi kilesi bir miiddiir ve şehirde muhtesib olanlar şehirde haric karyelerde çıkup gezüp ve bostanlardan vaki olan sebzevatdan ve kavundan ve karpuzdan ve sayir fevakih-i mütenevvi'adan hilaf-ı kanun nesnelerin alup ve her karye ki kaç bin akça yazarsa her binde birer akça ve her asiyabdan ikişer akça ve her bezirhaneden yirmişer akça şehir muhtesibi ihtisabiyye deyu alur imiş bu hususlar dahi bida '-ı ma 'ro.feden olmağın ber-muceb-i emr-i ali re!, olundu.

40. Fasl: Ve şehirde kanun-ı ihtisabiyye dahi eksük satılduğu vakitde dirhem başına bir akça cerime alınup ve narh virildükde ma'rifet-i kadı ile kaç defa virülürse bir mikdarca hıdrnet virürler imiş yine kemakan kay d olundu ve dirhem başına bir akça alınan cerime dirhem ile satılur kıymetde ercah olandandur ve şol nesne ki az kıymetli ola anın gibilerden ma'rifet-i kadı ile satduğu meta'a göre alına incir ve üzüm ve erük ki kuru meyve cinsindendür ve sayir yaş meyve cinsinden dahi bakkal niçeye alursa onu onbir üzere narh virile ve arpa niçeye alınursa her müdde beş akça ziyadeye narh virile ve müd dedüğümüz İslambol'un yirmi kilesidür bal ve yağ şir-rugan ve peynir ve duşab ve sayir bunun emsali nesnelerden bakkal alup satar olsa onu onbir üzere narh virile ve kuzu eti ki iki yüz dirhem bir akçaya ola koyun eti iki yüz elli dirhem satllup ve keçi eti üç yüz dirhem ve kara sığır eti üç yüz yetmiş beş ve su sığırı eti dört yüz dirhem narh virile ve sayir ehl-i hirefin dahi vaki olan noksanını ve bilcümle ihtisaba nüte'allik umuru görüp gözedüp te'adül eylemekdür ve ma 'mul olunan miigi iki yii;:; dirhem ve batman on iki niigidir ve liva-i mezburede re' aya mabeyninde isti'mal olunan kile ve nügi ve arşun şehirde ayarı alınup isti'mal olunur imiş ve muhtesib-i mezkur ekı maslahatı içün yılda birkaç dera çıkub yoklayup noksanınuz var deyu hi ıar-ı kanun nesnelerin alur imiş bu dahı bida'-ı ma'rofeden olmağın re!, olundu min-ba'd şehirden gayrı kuradan ihtisabiyye deyu nesne alınmaya.

41. Fasl: Asesiyye şehirde vaki olan ehl-i mu'amele dükkanıarından her ayda ikişer akça ve ehl-i hiref dükkanıanndan birer akça alına amma zikr olan ehl-i mu'amele ve ehl-i hiref dükkanıarından a'la ve evsat ve edna i'tibarı üzere ta'dad olunup cem'ül-mecamiinde ehl-i mu'amele dükkanıarına her dükkan başına ikişer akça ve ehl-i hiref dükkanlan başına birer akça hisabı üzere alınup artuk alınmaya.

42. Fasl-ı hakk-ı şiirb: Ve liva-i mezburede ba'zı harklar olup cari olan suyla kurasının zira'ati suvarılup intira' iderler imiş bundan evvel vilayet-i mezbure kitabet olundukda ki tab et iden emin zikr olan harklarun suyunu her karyeye ve her mezra'aya mütehammil olduğu üzere tevzi' eyleyüp defter-i atik-ı hakaniye kayd olunmuş ve Temmuz aylannda sular azalup menziline yetişmeyüp ba'zı nevbetlü olan kimesnelerün hakk-ı şürbi mezkur sudan muska olan arazisine irişmedüğü ecilden karib olan karyelerün ahalisine muradı üzere suyu ziyade kıymete satup re'ayaya zulm ve hayf eylerler imiş zikr olan su hakk-ı şürbdür kimesenin mülkü değildür satılmak hiıar-ı kanundur hakimü'l-vakt olanlar men' ve der eyleyeler ve bazı harklarun cari olan suları ba'zı kimselere mülk veya vakf kayd olup malikane mutasamflar imiş, sonra vilayet-i mezbure müceddeden kitabet olundukda ahval-i hark tetebbu' olunup liva-i mezburede vaki olan kuranın ba'zı şenlüğü harab ve ba'zı harabı şenelüp yine her karyeye kirayet mikdarı tevzi' olunması ve ba'zı harkın sahib-i mülkleri veya vakfları cari olan suya ihtiyacı olan kimesnelerün ağniyasının ba'zısına gice nevbetün ve ba'zısına gündüz nevbetün temam muradı üzere satup ve re'ayadan ba'zı kuranın ziyade kıymetin virmeğe kudreti olmayup tarlası susuz kalup zira'aderi harab üyebab olup zulm ü hayf olduğu dergah-ı mu'allaya arz olundukda fukara mahrum 01masun mülk veya vakf olan harklar ta'yin olan nevbederi ile yine sahibIerine kays olunup isti'mal eyleyügelmiş re'ayaya ecr-i misli üzere te'adül emr olunmağın ber-muceb-i emr-i münif yine isti'mal eylemesi emr olunub kanunname-i cedid-i hakaniye kayd olundu.

43• Fasl: Ve meyhanenin dahi şıranın saburın her neye alurlar ise eğer ucuz ve eğer kızdır(?) bir ol kadar dahı ziyadeye satıla mesela bir saburın on akçaya alsa yirmi akçaya satıla ve on beş akçaya ahnsa otuz akçaya satıla ve yirmi akçaya alın sa kırk akçaya satıla ve bir kirnesne rneyhane amilinden icazetsüzün taşradan hamir getürse getürdüğü hamir girift olundukdan sonra meyhanenin bir günün yevmü'l-kıstın cürm alalar ve şehir halkı varup kurada içse nesne yokdur ve eğer hamri alup şehre getürse vech-i meşrı1h üzere girift olunup cürmü alına ve şehir keferesinden birisi düğün veyahud bir cem'iyyet itse meyhane amilin razı itdükden sonra ne mikdar hamir ve şıra getürse getürür eğer razı olmıyacak vech-i meşruh üzere getürdüğü girift olunup cürmü alınur ve kura keferesi bağları şırasından meyhaneye kirayet kadarı hamir alıkoyup ziyadesin harice satmalu olsa müşteri olan gelüp şehrün meyhanesi am iline yük başına on ikişer akça c e vaz virüp mühür alup varup yükledüp gider imiş haliya re'aya bu kadar nesne virmeye mütehammil olmayup şekva eyledükleri ba'isden dergah-ı mu'allaya arz olundukda her yükde rer olunup sülüsanın virmek emr olundu ki yük başına sekiz akça alınup ziyade alınmaya

44. Fasl: Şem' -hane ve şem' -i aselin dahi miri canibinden nügisi beşer akçaya alınup onar akçaya satılmak mukarrer olundu.

45. Fasl: Ve liva-i mezburede vaki' olan kal'anın ve sancak-beylerinin mehterleri yılda birkaç dera re'aya içine çıkup gezüp oğul everdüğün ve kız çıkarduğun ve bi'l-cümle cem'iyyet eyledüğün ve bizüm dahi beşer akça adetimiz vardır diyü hilaf-ı kanun bi'l-gasb nesnelerin alurlar imiş. Ve kura sazendelerine dahi bizüm ma'rifetimiz olmazsuzun varup köylerde düğün çalarsız diyu dutup cerimeler (alur)lar imiş. Bu hususlar dahi bida'-i ma'rı1feden olmağın rer olundu, min-ba'd eylerneyeler. Eğer eylerlerse, hakimü'l-vakt olanlar men' u der eyleyeler.

46. Fasl Ve haramiye ve uğrıya ve kanluya ve sayir hırsuzlara bi-hasebi'lmeratib siyaset eylemek medar-ı nizam-ı memleket adu sancağı beyinindir. Amma bir sebeble şer'an ve örfen afv olunsa, bedel-i siyaset diyü akça alınması kanun-ı kadim e muhalifdir. Ve siyaset olan kimesneden cürüm alınmak yokdur. Amma afv olunduğu takdirce cürümlük, sahib-i ra'iyyetindir. Cürüm dahi bigayr-ı hakkın kad-i nefs iden kimesnenin a'lasından dörtyüz akça ve mütevassltü'l-halden ikiyüz akça ve ednadan dörtyüz akça ve zina iden ki evli olsa a'la hallüden üçyüz ve evsatdan ikiyüz elli ve ednadan ikiyüz ve zina iden eger ergen olsa, bu i'tibar üzre ikiyüz ve yüz elli ve yüz akça alına ve göz çıkaran ve el düşüren kimesneden ve cürm-i nefsden ve baş yarup söğün çıksa ve diş çıksa ve kılıç ile ve çomağla ve baki alet-i harb ile mercuh olup döşeğe düşse yüz akça ve bunlardan ma-du n cerime ki ta'zır ü te'dıb ıazım ola otuz akça ve kara bereden on akça cürüm almak örf-i ma'rMdur. Ve cürüm olan kimesne teftiş olunmadın ve yahud üzerine zahir olan şenayi' yerine varmadın, sancak-beyi ve subaşııarı ve ademIeri nesnelerin alup salıvirmek memnu'dur. Ve illa kendileri mahall-i töhmet olan ödemeleri mücrim ve müstahıkk-ı itab olur. Ve her mücrimin ve müttehemin cerimesi vilayet kadısı katında veya müfettiş huzurunda sabit ü zahir olup ehl-i örfe teslim itmedin tutup siyaset itmek şer'a ve kanuna muhalif ve te'addldir. Amma mücrim ü müttehem olan kimesne müte merrid ü mu'anid olup mahkemeye gelmekden imtina' eylerse, bu takdirce cebr ile mahkemeye getürmek memnu' değildir. Ve bilcümle kazaya-yı örfiyyeden her kaziyye ki vaki olur kudat-ı vilayet ma'rifetleriyle ümera-i izam re'yün ve hüddam-ı hüdavendigar-ı amilun yasağı ile muceb-i şer'a muti' ve mukteza-yı örfe münkad olup menazır-ı ten fiz-i ahkam-ı hükkam ve tekmil-i şart-ı ri'ayete intizam beyne'l-havass ve'l-avam.

KAYNAK:

KEMAH SANCAĞI VE ERZİNCAN KAZASI

Prof.Dr.İsmet MİROĞLU

Bu haber toplam 2647 defa okunmuştur
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Tüm Hakları Saklıdır © 2006 Kemahlilar | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : kemahlilar@gmail.com | Yazılım: CM Bilişim - Tasarım: INVIVA