• İstanbul23 °C
  • Erzincan15 °C
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Kemah Kalesi
19 Nisan 2011 Salı 00:00

Kemah Kalesi

Kemah kalesi 3000 yıllık tarihi ile tanınmaktadır. Oysa dünyanın var oluşundan bu yana tabi yapısı ile insanlar tarafından bir korunma merkezi yani kale olarak kullanılan Kemah Kalesi en az

Kemah kalesi 3000 yıllık tarihi ile tanınmaktadır. Oysa dünyanın var oluşundan bu yana tabi yapısı ile insanlar tarafından bir korunma merkezi yani kale olarak kullanılan Kemah Kalesi en az tarihin kendisi kadar eskidir.

 

         Bilinen geçmişine dönüp baktığımızda Kemah yerleşim yerleri içerisinde parmakla gösterilen bir yere sahiptir. Yeri gelmiş il olmuş ilçeleri ve köyleri kontrolü altında tutmuş, yeri gelmiş birçok imparatorluğun en sağlam sınır noktası olmuş ve yeri gelmiş bu imparatorlukların krallarına ev sahipliği yapmış, ömürlerinin sonunda ise sadakatini koruyarak mezarlarına mekân olmuş, bağrında saklamıştır. Bunların tamamını içinde barındırdığı Kemah Kalesi sayesinde gerçekleştirmiştir.

 1-002.jpg

Kemah Kalesi coğrafi ve jeolojik özellikleri ile de her zaman dikkate değer bir alan olmuştur. Kalenin oluşumunda, Kemah topraklarını meydana getiren bütün yer hareketlerinin ve coğrafik oluşumların etkisi olmuştur. Şöyle ki; yapılan araştırmalar sonucu ortaya çıkan “Munzur Dağları bölgenin temel formasyonu durumundaki Mesozoyik yaşlı metamorfik kireçtaşından meydana gelir. Tarih boyunca Kemah’a büyük önem kazandırmış olan kalenin oluşumunda da çevrenin jeolojik yapısını meydana getiren kireçtaşının rolü büyüktür.”

 

 Kale, ilçenin en güzel ve görkemli yamaçlarında bulunan  önemli bir tarihi eser olmanın yanında, Kemah’a kazandırdığı  görsel güzellik bakımından da son derece kıymete değerdir. “Tamamen doğal olan ve sonradan yapılmış bir giriş yolu ile ulaşılabilen Kemah Kalesi, anlaşılacağı üzere özellikle kara savaşlarının ön planda olduğu tarihi devrelerde mükemmel bir savunma ve sığınak alanıdır. Bu giriş yolunun dışında kaleye yerden ulaşma imkânı bulunmamaktadır.”*

        

Evet, tarihleri insanlar yazar fakat başarıya giden en önemli yol o bölgenin coğrafi özellikleridir. Bu özellikler nedeni ile insanlar yerleşim yerlerinin önemini belirmek için geçmişten bugüne kadar o bölgeye yakışır isimler vermişlerdir. Her beylik ve imparoturlukta farklı isimler alan Kemah kalesi almış olduğu isimlerlerle bu imparoturluklardaki önemini sergilemektedir. Örnek vermek gerekirse Hurriler, Hayasa ve Hititlerde Kumme, Kummuha isimlerini almıştır. Anlamı ise Krallar şehridir. Doğu roma imparoturlugu krali olan I.Theodosios tarafından önce Ani, Daranali ve en son kendi ismini Theodosiopolis'i vererek buranın önemini göstermektedir. Persler ve Araplar'da ise Berberi zemin olarak geçmektedir. Persce bir kelime olan berberi zemin'nin Türkçe anlamı ise ekmeğin toprağıdır. Bunlara benzer birçok daha isim almıştır Kemah.

        22.jpg

  

 

            Kemah Kalesi, tarihi bir unsur olarak Türk tarihi içindeki yeri ve öneminin yanında kendisine, edebiyat dünyamızda ve akademik çalışmalarımızda da yer edinmiştir. “Korunaklı ve sağlam bir yapıya sahip olan Kemah Kalesi hakkında Osmanlı devri için en gerçekçi bilgileri Evliya Çelebi Seyahatnamesinde bulabilmekteyiz. Söz konusu eserde kalenin Erzurum civarında benzeri olmadığı ve üç sağlam kapısı ile üzerinde ağır topların bulunduğu belirtilmektedir. Ayrıca kale üzerinde 600 kadar toprak damlı ev, üç cami, sekiz mescit ile beş buğday ambarının bulunduğuna işaret edilmektedir.”* Dünün imkânsızlıkları ile Kemah kalesini kaleme alan Evliya Celebi Erzurum bölgesinde esi ve benzeri yok diyor. Fakat bugün çok daha detaylı araştırmalar sonucunda; doğal oluşumu ve konumu itibarı ile yaşadığımız yeryüzünde Kemah Kalesinin eşi ve benzeri bulunmadığını gözlemleyebilmekteyiz.

 

         “1520 ve 1530 tarihli tahrir defterlerinde, kalenin dışında dört mahallenin bulunduğu ve bu mahallelerin 239 haneden meydana geldiği kaydedilmiştir. Bu mahalleler, Cami mahallesi, Ahi Ferec mahallesi, Rumbacı mahallesi ve Orta mahalle olup’ konumları ile ilgili bir kayda rastlanmamıştır.’ Yine 1516’da şehirde Müslüman ve Hıristiyan toplam 2591 kişi yaşamakta olup, nüfus 1530’da 3697’ye yükselmiş, ancak 1591 de 2556’ya kadar gerilemiştir. 1520 yılında Kemah kaza merkezinde bulunan 1146 kadar asker nüfus yerleşmenin gelişmesinde askeri önemini göstermektedir.”

 33.jpg

          Kemah, coğrafik konumu itibarıyla 16. yüzyıla kadar birçok devleti üzerine çekmiş ve topraklarına bağlamıştır. Bu devletlerin kendi aralarında yaptıkları mücadelelerin belli bir sığınma ve savunma alanı ihtiyacını doğurması kaleyi vazgeçilmez kılmıştır. O zamanlar son derece gözde olan “Kemah Kalesi” 16. yüzyılla birlikte Osmanlı Devleti’nin yükselişe geçmesiyle eski önemini yitirmiştir.   

     

          Bakış açımızı genişleterek düşündüğümüzde, kalelerimize verilen önemin azalması, savunma gücümüzü sekteye uğratmıştır. “…16. yüzyıldan sonra Osmanlı İmparatorluğunun sınırlarının genişlemesi, ülke sınırlarının ortasında kalan Kemah Kalesinin öneminin azalmasına neden olmuştur. Bu durum her şeyden önce asker nüfusun ve devlet yatırımlarının azalmasını, şehrin ise fonksiyonlarının zayıflamasını hızlandırmıştır.”*  Bu yönde yapılan araştırmalarda gördüğümüz üzere söz konusu kalenin öneminin azalması hem ilçemize hem de ülkemize zarar vermiştir.

 22-001.jpg

“Siyasi coğrafyada statik olarak kabul edilen coğrafi mevki, yer şekilleri, iklim ve akarsular gibi doğal etkenlerin önemi, teknolojik gelişim sonucu jeopolitik ve jeostratejik anlamda büyük ölçüde azalmıştır. Kemah kalesinin 16. yüzyıldan sonra öneminin azalması, Kemah’ı gerileme sürecine iten en önemli etkenlerden biridir. Osmanlı İmparatorluğu egemenliğine girdikten sonra idari olarak bir sancak merkezi olan Kemah, aynı zamanda serhat şehri (sınır şehri) özelliğindedir. Sınır bölgesi olmanın yanında kaleye bağlı olarak bilhassa doğuya yapılacak seferlerde askeri bir üs durumundadır. İmparatorluğun sınırlarının genişlemesi ve kalenin stratejik öneminin azalmasının bir sonucu olarak, 1566 yılından sonra sancak statüsünden çıkarılarak Erzincan’a bağlı bir kaza durumuna getirilmiştir.”*

 

              Son birkaç yüzyıla baktığımız zaman yurdumuzdaki ticarî, ekonomik ve siyasi gelişmeler Kemah’a verilen önemin azalmasına neden olmuş ve ilçenin coğrafi konumunun yarattığı ayrıcalığı da zayıflatmıştır. Araştırmalarda geçen “Kalenin dolayısıyla yerleşmenin öneminin azalmasında önemli etkenlerden biri de Anadolu’nun doğusunu batısına bağlayan yol hatlarının kuzeye kaymış olmasıdır.” *

 

          Birinci Dünya harbi sırasında en son savaşını da Ruslara karsı vermiştir Kemah kalesi. Ruslar Kemah Boğazına kadar gelmişlerse de Kalenin Gözetleme kulesi olan bölümündeki sert ve yüksek kayalar siper olmuş düşmana karsı ve Ruslar bu boğazı geçemeyerek Erzincan’a çekilmek zorunda kalmışlardır. Böylece Kemah Birinci Dünya Savasında Ruslara karsı savunma hattı olmuştur.

 19.jpg

 


         Bugün Kemah'a her girişimizde o yokuştan çıkarken tam karşımızdaki tepede durur ulu önderimizin portresi ve ahenkle dalgalanır o şanlı bayrağımız “Kemah Kalesi”nin zirvelerinde. Gelenlere selam eder tarihe tanıklık etmiş “Kemah Kalesi”nin yorgun taşları. “Hoş Geldiniz” diye ağırlar o topraklar için canlarını feda etmiş aziz şehitlerin torunlarını.

 

 17.jpg

          Bir zamanlar düşmanın önüne siper olan, “Buradan öte geçit yok!” diye haykıran kalenin sert taşları şimdilerde mağrur bir sükûnete bürünmüş. Tarihin sessiz tanığı, onu tanımayı, öğrenmeyi arzulayanları bekliyor.

 

Simdi gelin tasın altına bizde elimizi koyalım ve kendimize soralım. Anadolu'yu Anadolu yapan ve en önemlisi bizi biz yapan değerlerin tamamını bağrında taşıyarak bugüne getiren Kemah kalesinin oluşumunu, Kemah için önemini, tarihimizdeki yerini ve şuan ki durumunu ne kadar biliyoruz?

 

Aslında bu soruyu söyle sormak daha doğru olur;  

KENDIMIZI NE KADAR TANIYORUZ?

            

 

Fatih KANDEMİR

Abbas NAS

Fotograflar: Abbas Nas – Orhan İşliyen – Kemahlim.com Arşivi

 

*Bu yazıdaki (*) işareti ile belirlenen yerler Doç. Dr. Âdem BAŞIBÜYÜK’ün  “Doğal Süreçlerin Ortaya Çıkardığı Tarihin Önemli Bir Stratejik Noktası: KEMAH (Erzincan) Kalesi”  isimli araştırmasından alınmıştır.

Bu haber toplam 6683 defa okunmuştur
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Tüm Hakları Saklıdır © 2006 Kemahlilar | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : kemahlilar@gmail.com | Yazılım: CM Bilişim - Tasarım: INVIVA