• İstanbul20 °C
  • Erzincan7 °C
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Kemah Sancağının Osmanlı İdari Teşkilatındaki Yeri
07 Nisan 2011 Perşembe 00:00

Kemah Sancağının Osmanlı İdari Teşkilatındaki Yeri

KEMAH SANCAĞININ OSMANLI İDARİ TEŞKİLATINDAKİ YERİ İDARİ TEŞKİLAT Erzincan-Bayburt Beylerbeyiliği ve Kemah Sancağı: 1515 Mayısında, bizzat 1. Selim’in de katıldığı

KEMAH SANCAĞININ

OSMANLI İDARİ TEŞKİLATINDAKİ YERİ

 

İDARİ TEŞKİLAT

 

Erzincan-Bayburt Beylerbeyiliği ve Kemah Sancağı:

 

1515 Mayısında, bizzat 1. Selim’in de katıldığı çetin bir muhasaradan sonra

Osmanlı topraklarına ilhak edilen Kemah’ın sancak itibar edilip, Karaçin-oğlu Ahmet Bey’in idaresine verilmişti. Sultan Selim’in Çaldıran selen sırasında ele geçirilmiş olan Erzincan ve Bayburt, 23 Ekim 1514 (Ramazan 920)’de Baş-mirahur Bıyıklı Mehmed Bey’e Beylerbeyiliği olarak verilmiş ve Rum (Rum-ı kadim) Beylerbeyiliği sancaklarından olan Canik ile Şark-i Karahisar ve müstakil olarak idare edilmekte olan Trabzon, ayrıca yine bu sırada zapt edilmiş olan Kiğı ayrı birer sancak olarak onun vilayetine ilave edilmişti. Böylece Doğu-Anadolu’da, Tercan mıntıkasını da içerisine alan Erzincan-Bayburt Vilayeti adıyla yeni bir uç Beylerbeyiliği kurulmuş, Kemah sancağı da buraya bağlanmış.

Bu Beylerbeyilik teşekkül ettiği sırada, Osmanlı devleti Kuzey-doğu’da başında Mirza Çabuk’un (1502–1516) bulunduğu Gürcü Prensliği ile (Atabek-yurdu), Doğuda ise, Erzurum’u elinde bulunduran Safevi taraftarı Sevindük Han’ın idaresindeki Avşarlar, Türkmen Beyliği ve Safevilerle komşu bulunuyorlardı. Bu durum nazar-ı itibara alındıkta, Erzincan-Bayburt Beylerbeyiliği’nin bir Serhat Beylerbeyiliği olduğu kendiliğinden ortaya çıkar.

Burada, bir hususa işaret etmek isteriz: Böyle bir serhat bölgesinde bulunan

Kemah’ın sancak merkezi yapılması sebepsiz değildi. XVI. yüzyılın ortalarına doğru, yani Erzurum’un Osmanlılar tarafından fethedilip, yeniden imar ve iskan edilinceye kadar geçen devrede, Bayburt gibi Kemah da çok mühim bir rol oynamıştır. Esasen coğrafi şartlar itibariyle büyüyüp gelişmeye pek de müsait bulunmayan Kemah’ın sancak merkezi olmasının yegâne ve en mühim sebebi, şüphesiz tabii kayalar üzerinde yükselmiş zaptı güç, fevkalade müstahkem bir kaleye sahip bulunması idi. İşte bu sebepledir ki, oldukça geniş ve münbit bir ovada kurulmuş olup, gerek şehircilik gerekse tabii güzellikleri yönünden mükemmel bir şehir olan, fakat bu özelliklerinin yanı sıra müstahkem bir kaleden mahrum olmak hasebiyle doğudan gelebilecek her türlü istilaya müsait bulunan Erzincan; bir müddet sonra, idari bakımdan, küçük bir sancak merkezi olan Kemah’ın bir kazası haline gelmiştir.

Bıyıklı Mehmet Paşa’nın Erzincan Bayburd Beylerbeyliği olarak, Diyarbekir bölgesinin fethine memur edilmesi üzerine (16 Şaban 921 / 25 Eylül 1515), Bolu sancağı beyi Kızıl Ahmet-oğlu Mirza Mehmet Bey, Bayburt muhafazasına tayin edilmişti. Bıyıklı Mehmet Paşa’nın 27 Ramazan 921/4 Kasım 1515’de Diyarbakır Beylerbeyiliğine tayin edilmesini müteakip, Mirza Mehmet Bey 650.000 akçalık hatlar ile Erzincan-Bayburt Beylerbeyliği’ne getirildi.

Mirza Mehmed Bey’in 1557 (923) yazı ortalarında, Gürcü beylerinden 4. Kvarkvare (Gorgora) ile yaptığı savaşta İspir beyi ile birlikle şehid düşmesi üzerine, Kemah sancağı beyi olan Karaçin oğlu Ahmet Bey’in bu Beylerbeyiliğe bir müddet vekâlet ettiği onun bu bölgede söz sahibi olmasından anlaşılmaktadır. Ancak bundan sonra Erzincan - Bayburt Beylerbeyliğine tabi sancakların bu Beylerbeyiliğin Kanuni Sultan Süleyman’ın ilk yıllarında lağvedilerek Erzurum Beylerbeyiliği haline gelişine kadar geçen devrede, bazen Diyarbakır Beylerbeyliğine bazen da eskiden olduğu gibi Rum (Rum-ı Hadis) Beylerbeyiliği’ne bağlandığı anlaşılmaktadır. Nitekim Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nde D. 9772 numara ile kayıtlı olup, Osmanlı idari taksimatını gösteren 1517 tarihli bir defterde, Kemah, Bayburt. Kiğı, Çemişgezek ve İspir sancaklarının Diyarbakır Beylerbeyliğine tabi olduğu görülmektedir.

Kemah ve Bayburt’un Diyarbakır Beylerbeyliğine bağlanmış olması hiç şüphesiz, Doğu ve Güney-doğu Anadolu’nun Fethedilmesinde büyük rol oynamış olan Bıyıklı Mehmed Paşa’nın (Fatih Paşa), merkezi, Amid olan Diyarbakır’a tayininden önce Bayburt ve Erzincan

 taraflarında olması ile ilgilidir. Diyarbakır Beyler Beylerbeyliğinin ilk tahririni gösteren

6 Eylül 1518 (gurre-i Ramazan 924) tarihli tahrir defterinde, Kiğı ve Çemişkezek sancaklarının bu Beylerbeyiliğine bağlı kalmasına karşılık, Kemah ve Bayburt sancaklarının artık Diyarbakır Beylerbeyliğine tabi olmadığı görülmektedir. Osmanlı devletinde hal ve zamanın icabına göre idari bakımdan bu türde değişikliklere her zaman rastlamak mümkündür. Haydar Çelebi Ruznamesine göre, Erzincan - Bayburt Beylerbeyiliğine en son, 24 Safer 924  / 4Mart 1518 tarihinde Nasuh Bey tayin edilmiştir  

 

Bu haber toplam 2735 defa okunmuştur
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Tüm Hakları Saklıdır © 2006 Kemahlilar | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : kemahlilar@gmail.com | Yazılım: CM Bilişim - Tasarım: INVIVA