• İstanbul17 °C
  • Erzincan14 °C
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
KEMAHDA ERMENİLER
06 Eylül 2007 Perşembe 00:00

KEMAH'DA ERMENİLER

KEMAH’TA ERMENİLER ERZİNCAN SANCAĞI Erzincan, Kemah, Refahiye, Kuruçay ve Kuzucan kazalarından oluşan Erzincan sancağında 1914 Osmanlı nüfus sayımına göre 291’i Protestan olmak

KEMAH’TA ERMENİLER

 

ERZİNCAN SANCAĞI

 

Erzincan, Kemah, Refahiye, Kuruçay ve Kuzucan kazalarından oluşan Erzincan sancağında 1914 Osmanlı nüfus sayımına göre 291’i Protestan olmak üzere 25.462 Ermeni yaşıyordu.

...

Geçmişte önemli bir Ermeni yerleşim yeri olan Kemah’ta 20. yüzyıl başında sadece 250 kadar Ermeni yaşıyordu. Surp Asdvadzadzin Kilisesi, Surp Tateos Manastırı, Surp Lusavoriç Manastırı, Surp Serovpe-Kerovpe Manastırı ve Surp Nişan Manastırı bölgenin Ermeni geçmişinin yoğunluğunu gösteriyordu. Kasabada Mesrobyan adlı bir okul bulunuyordu.

Kemah’ın köyleri arasında Ermeniler açısından en önemlisi Yukarı ve Aşağı şeklinde iki bölümden oluşan Pakariç’ti (bg. Hakbilir). Surp Nişan, Surp Lusavoriç Kiliseleri ile iki manastırın bulunduğu Aşağı Pakariç’te 1.500’den fazla, Surp Hagop, Surp Asdvadzadzin ve Surp Sarkis Kiliseleri ile Surp Kevork ve Surp Asdvadzadzin Manastırlarının bulunduğu Yukarı Pakariç’te ise 900 kadar Ermeni yaşıyordu. Köyün her iki kesiminde de ikişer okul vardı.

Bir kilisenin bulunduğu Hoğus (bg. Oğuz) köyünde ise Rum Ortodoks Kilisesi’ne bağlı 500 kadar Ermeni yaşıyordu.

Surp Asdvadzadzin ve Surp Sarkis Kiliseleri, Surp Anardzat Manastırı ve bir okulun bulunduğu Marik (bg. Ayranpınar), Surp Asdvadzadzin kilisesi ile bir okulun bulunduğu Hazerik (bg. Tandırbaşı), Surp Asdvadzadzin Kilisesi ile Surp Dırtad Manastırı’nın bulunduğu Tortan (bg. Doğan), Surp Minas Kilisesi, Surp Asdvadzadzin, Surp Toros, Surp Kevork ve Surp Hıreşdagabed Manastırları ile Surp Asdvadzadzin Mektebi’nin bulunduğu Tavginer (bg. Koruyolu), Surp Toros ve Surp Sarkis Kiliseleri ile bir okulun bulunduğu Garni (bg. Gökkaya), Kemah kazasında Ermenilerin yaşadığı köylerdendi.

 

Kaynak Eser: Orlando Carlo Calumeno Koleksiyonu’ndan Kartpostallarla 100 Yıl Önce Türkiye’de Ermeniler, Editör: Osman Köker, Birzamanlar Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul, Ocak 2005, s. 330-331.

 

XIX-XX. YÜZYILDA İSTANBUL VE ANADOLU’DA ERMENİ NÜFUS

 

           

Osmanlı Devleti’nde ilk nüfus sayımı 1830’da yapılmışsa da, bu sayımda yalnız erkekler sayıldığından gerçekten daha sağlıklı sayım 1881-1882’de yapılan ve sonuçları 1893’te Sadrazam Cevat Paşa tarafından II. Abdülhamid’e sunulanıdır. Bu sayım cetvelinde Müslim, Rum, Ermeni, Yahudi vs. nüfus erkek ve kadın olarak gösterilmişler, vilayetler ve onlara bağlı şehir ve kasabalara da yer verilmiştir. Kemal H. Karpat’ın iki yayınından faydalanılarak aşağıdaki liste tertip olunmuştur. Yer ismini izleyen ilk dizi Müslim, ikincisi Ermeni’dir:

                                                               Müslim                                                Ermeni             

                                                                 Erkek                     Kadın                   Erkek                     Kadın

Erzurum Vilayeti                 240.555   204.993                  55.058                    46.080

Erzurum Sancağı                            169.340   142.866                  40.793                    33.064

Merkez Kaza                                    13.636     13.473                    5.153                      4.577

Bayburt Kaza                                    22.797     20.030                    5.098                      4.557

Hınıs Kaza                                        8.636         6.858                    4.758                      3.657

İspir Kaza                                         15.588     14.563                    1.199                      1.100

Keskin Kaza                                     12.369         9.579                       369                         323

Kiğı Kaza                                          16.373     11.322                    6.312                      4.169

Ova Kaza                                          23.847     21.862                    9.613                      8.765    

Pasinler Kaza                                    19.691     15.665                    3.915                       2.863

Tercan Kaza                                     11.179       8.066                    3.755                       2.507

Tortum Kaza                                    25.224     21.448                     621                            546

Beyazıt Sancağı                                    26.502     20.897                   4.454                      3.801

Merkez Kaza                                      5.146       3.797                       968                         945

Diyadin Kaza                                      5.226       4.870                       210                         132

Eleşkirt Kaza                                      7.729       6.799                    1.957                      1.650

Karaköse Kaza                                    3.905       2.294                    1.211                         969

Tutak Kaza                                         4.496       3.137                       108                         105

Erzincan Sancağı                                    44.713     41.230                    9.811                      9.215

Merkez Kaza                                       21.644     19.879                    6.561                      6.125

Kemah Kaza                                       7.393       6.468                    1.671                      1.483

Kuruçay Ilıç Kaza                                  5.045       4.874                    1.186                      1.231

Refahiye Kaza                                      10.631     10.009                      393                         376

 

Kaynak Eser: Prof. Dr. Nejat Göyünç, Türkler ve Ermeniler, Yayına Hazırlayan: Prof. Dr. Kemal Çiçek, Yeni Türkiye Yayınları , Şubat 2005, s.63, 67.

 

ERZURUM VİLÂYET SALNÂMESİ









 

 

 

 

 

 

 

Kaynak: Sâlnâme-i Vilâyet-i Erzurum, 1312 Hîcrî Senesi (1894), Def'a 12, Erzurum Vilâyet Matbaası (1312/1894). Beyazıt Devlet Kütüphanesi, K472.

 

 

Araştırma İnceleme: ÂDEM YILDIZER

 

Bu haber toplam 6877 defa okunmuştur
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Tüm Hakları Saklıdır © 2006 Kemahlilar | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : kemahlilar@gmail.com | Yazılım: CM Bilişim - Tasarım: INVIVA